Gent › Plekken en bezienswaardigheden
Vrijdagmarkt
Het plein van markten, feesten en opstanden, waar de graven van Vlaanderen werden ingehuldigd. In het midden wijst Jacob van Artevelde, de brouwer die Gent in 1338 leidde, de weg. Aan de overkant staat Ons Huis, het grote huis van de socialistische arbeidersbeweging.
Photo: Sergey Ashmarin, CC BY-SA 3.0, via Wikimedia Commons
De Vrijdagmarkt is een van de grootste en oudste pleinen van Gent, en eeuwenlang het politieke hart van de stad. Het is een breed, open plein, omringd door huizen met trapgevels, barokke gevels en grote 19e-eeuwse gebouwen, met caféterrassen rondom. In het midden staat het bronzen standbeeld van Jacob van Artevelde, die met uitgestrekte arm naar het westen wijst: naar Engeland, het land waarmee hij een cruciale deal sloot.
Rond het plein is veel te ontdekken. Het grote Ons Huis, met zijn rijke, kleurrijke gevel vol opschriften, was het hoofdkwartier van de socialistische arbeidersbeweging. Op de hoek staat het Toreken, het gildehuis van de huidevetters met zijn slanke toren, nu een poëziecentrum. En in café Dulle Griet drink je bier uit een ‘Max’, een glas van meer dan een liter, waarvoor je een van je schoenen als borg moet afgeven; die wordt dan in een mandje naar het plafond gehesen.
Vlak naast het plein, op het Groot-Kanonplein, staat de Dulle Griet, een enorm rood smeedijzeren kanon uit de 15e eeuw, een van de grootste middeleeuwse kanonnen die bewaard zijn gebleven. Het werd nooit echt in een veldslag gebruikt, maar het is een geliefd symbool van de stad. Bezoek het in 3D ›
Geschiedenis
De naam zegt het al: sinds de middeleeuwen wordt hier elke vrijdag markt gehouden. Maar de Vrijdagmarkt was veel meer dan een marktplein. Hier werden de graven van Vlaanderen bij hun blijde intrede beëdigd en beloofden ze de rechten van de stad te respecteren. Hier kwamen de gilden samen, werden tornooien en feesten gehouden, en ook terechtstellingen.
In de 14e eeuw werd Gent meegesleurd in de Honderdjarige Oorlog tussen Frankrijk en Engeland. Gent leefde van lakenweverij en had Engelse wol nodig. In 1338 nam de rijke koopman Jacob van Artevelde het bestuur van de stad over en hield hij Vlaanderen neutraal, zodat de wol bleef komen. Zijn macht duurde niet: in 1345 werd hij vermoord bij een volksopstand. In datzelfde jaar zag het plein de ‘Kwade Maandag’, een bloedig straatgevecht tussen de wevers en de vollers waarbij honderden doden vielen.
In de 19e eeuw, toen Gent een industriestad werd, werd de Vrijdagmarkt het plein van de arbeidersbeweging. Rond 1900 bouwde de coöperatie Vooruit hier Ons Huis, met winkels, een café en vergaderzalen voor de arbeiders. Het standbeeld van Van Artevelde, van Pieter De Vigne, kwam in 1863. Tegenwoordig is het plein vooral een gezellige plek met terrassen, met een ondergrondse parkeergarage eronder.
Als je het wilt zien
De Vrijdagmarkt is een openbaar plein, altijd voor iedereen open, vijf minuten lopen van het Gravensteen en het stadhuis. Op vrijdagochtend is er nog steeds markt, en vaak ook op zaterdag. Rond het plein kun je op tal van terrassen eten en drinken.
Combineer je bezoek met een wandeling naar het Groot Vleeshuis en het Patershol, of over de brug naar het Dulle Griet-kanon en de Kraanlei.
Meer in Gent
Sint-BaafskathedraalGebouwd van de 13e tot de 16e eeuw, met een toren van 89 m. Binnen hangt de Aanbidding van het Lam Gods (1432) van de gebroeders Van Eyck, een van de beroemdste en meest gestolen schilderijen ter wereld. Het paneel van de Rechtvaardige Rechters, gestolen in 1934, is nooit teruggevonden.
BelfortDe stadstoren van 91 m, begonnen in 1313. Gent bewaarde hier zijn privilegies, en wachters keken uit naar brand en vijanden. Bovenop houdt een vergulde draak de wacht. Samen met de Lakenhalle ernaast staat het op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
GravensteenDe burcht van de graven van Vlaanderen, in 1180 gebouwd door Filips van de Elzas. Later was het een rechtbank, een gevangenis en zelfs een katoenspinnerij, en rond 1900 kreeg het zijn kantelen terug. In 1949 bezetten studenten het, uit protest tegen de stijgende bierprijs.
Graslei en KorenleiDe middeleeuwse haven van Gent, aan beide oevers van de Leie. Schippers losten hier graan en de gilden bouwden hun huizen langs de kade. Het Koornstapelhuis, het grijze romaanse graanpakhuis van rond 1200, is een van de oudste huizen van de stad.
Sint-MichielsbrugGebouwd aan het begin van de 20e eeuw, net voor de Wereldtentoonstelling van 1913. Kijk naar het oosten en je ziet de drie torens van Gent op een rij: Sint-Niklaas, het Belfort en Sint-Baafs. Achter je staat de Sint-Michielskerk, waarvan de toren nooit af raakte.
Sint-NiklaaskerkDe kerk van de kooplieden, uit de 13e eeuw, in blauwgrijze Doornikse steen: Scheldegotiek. De toren staat midden op het dak en diende ook als uitkijk, lang voor het Belfort er stond. Nu zijn er ook concerten en tentoonstellingen.
StadhuisEen stadhuis in twee stijlen: weelderige laatgotiek aan de Hoogpoort, sobere renaissance aan de Botermarkt. Geldgebrek en de godsdienstoorlogen legden de bouw telkens stil. De Pacificatie van Gent, een vrede tussen de provincies van de Nederlanden, werd hier in 1576 getekend.
Groot VleeshuisDe overdekte vleeshal van de beenhouwers, gebouwd van 1406 tot 1419. Onder de indrukwekkende houten kap hangen nog altijd hammen te drogen. Nu kun je er Oost-Vlaamse streekproducten kopen en proeven.
GraffitistraatHet Werregarenstraatje: sinds de jaren negentig mag hier iedereen legaal spuiten. De muren krijgen bijna elke week een verse laag verf, zodat geen bezoek op het vorige lijkt.
KouterGents deftigste plein, ooit een veld en een plaats voor optochten en schuttersfeesten. Sinds de 18e eeuw is hier elke zondag een bloemenmarkt, met een fanfare in de muziekkoepel. Het blauwe kioskje schenkt er een drankje bij.
VooruitDe feestzaal van de socialistische coöperatie Vooruit, geopend in 1914: arbeiders kwamen hier dansen, voor theater en concerten, en om te eten in het café. Kunstenaars redden het in de jaren tachtig van verval. Tegenwoordig is het het kunstencentrum VIERNULVIER.
Sint-PietersabdijDe abdij op de Blandijnberg werd in de 7e eeuw gesticht, volgens het verhaal door Sint-Amandus, en groeide uit tot een van de rijkste van Vlaanderen. De barokke kerk met koepel (1629-1720) is van Pieter Huyssens. De Fransen hieven de abdij in 1796 op; nu is ze een tentoonstellingshal, met achter haar muren een abdijtuin met wijnranken en ruïnes.
Gent ZuidTot 1928 stond hier het Zuidstation, Gents eerste treinstation. Tegenwoordig is het het knooppunt van De Lijn: de meeste stadsbussen beginnen en eindigen hier, en de trams komen er langs op weg naar het centrum en Sint-Pieters.
BlaarmeersenGents sport- en recreatiepark, bij de Watersportbaan. Op hete dagen zit het strand aan de zwemvijver vol, en joggers lopen hun rondjes rond de 2,3 km lange roeibaan. Er zijn ook een camping, een atletiekpiste en beachvolleybal.
MammelokkerKijk boven de deur van dit huisje tegen de Lakenhalle: een jonge vrouw die een oude man de borst geeft. Het is de Romeinse legende van Pero, die haar vader Cimon zoogde toen hij in de gevangenis werd uitgehongerd. Toen dat uitkwam, werd hij vrijgelaten. De cipiers van de stadsgevangenis, die van 1742 tot 1902 in de kelders van de Lakenhalle zat, woonden hier. Mammelokker is Gents dialect voor borstzuiger. Het reliëf dateert van 1741, in 1962 opnieuw gehouwen door Jan Anteunis.
Karel SabbebergGents enige berg, zo’n 30 meter hoog en door mensenhand gemaakt. Tot 2003 skiede Gent hier op borstelmatten. In 2019 werd hij genoemd naar de ultraloper Karel Sabbe, die er duizenden keren op en af liep tijdens zijn training. Sinds 2009 kijkt een uitkijktoren bovenop uit over de stad.
NeuzekesPaarse kegelvormige snoepjes met een vloeibaar frambozenhart, verkocht vanaf karretjes op de Groentenmarkt.
De tramsDe witte en gele trams van De Lijn, die met hun bel door de smalle straten van de oude stad rinkelen.
De Gentse FeestenTien dagen elke juli waarin de hele oude stad een van de grootste straatfestivals van Europa wordt.
De fietsstadSinds 2017 kunnen auto’s niet meer dwars door het centrum rijden, en hebben fietsen de straten overgenomen.