Gent › Plekken en bezienswaardigheden
Vooruit
De feestzaal van de socialistische coöperatie Vooruit, geopend in 1914: arbeiders kwamen hier dansen, voor theater en concerten, en om te eten in het café. Kunstenaars redden het in de jaren tachtig van verval. Tegenwoordig is het het kunstencentrum VIERNULVIER.
Photo: Vlaamse Gemeenschap, CC BY 4.0, via Wikimedia Commons
Vooruit is een groot, opvallend gebouw aan de Sint-Pietersnieuwstraat, met twee torentjes, een rijke gevel die art nouveau en eclectische stijlen mengt, en grote ramen die ’s avonds warm gloeien. Het werd gebouwd als feestzaal voor arbeiders, en dat is nog te zien: binnen zijn een grote balzaal met balkons, een theater, kleinere zalen, trappenhuizen met glas-in-lood en op de begane grond een enorm café.
Tegenwoordig is het een van de toonaangevende kunstencentra van Vlaanderen, onder de naam VIERNULVIER. Er zijn concerten, van rock en elektronica tot jazz en wereldmuziek, theater en dans, lezingen, debatten, feesten en festivals. Het café op de begane grond is open voor iedereen, met of zonder ticket, en is een geliefde ontmoetingsplek voor studenten, kunstenaars en buren.
Dicht bij de universiteit voelt Vooruit als de huiskamer van het Gentse studentenleven. Op een terras aan de overkant van de straat, met zicht op de verlichte voorgevel, voel je goed hoe levendig deze buurt is. Bezoek het in 3D ›
Geschiedenis
Vooruit was oorspronkelijk een socialistische coöperatie, in 1880 in Gent opgericht. Ze begon als coöperatieve bakkerij waar arbeiders samen goed, goedkoop brood kochten; de winst ging naar andere winkels, een apotheek, een ziekenfonds en culturele activiteiten. De beweging groeide uit tot een grote organisatie die het leven van duizenden Gentse arbeidersgezinnen bepaalde.
Tussen 1911 en 1914 liet de coöperatie deze feestzaal bouwen, ontworpen door architect Ferdinand Dierkens. Het moest arbeiders laten zien dat cultuur, plezier en schoonheid ook voor hen waren, niet alleen voor de rijke burgerij. Er werden bals, toneelstukken, concerten, congressen en vergaderingen gehouden, en het café zat elke dag vol.
Na de Tweede Wereldoorlog verloor het gebouw zijn functie; de zalen raakten in verval en er was zelfs sprake van sloop. Begin jaren tachtig namen jonge kunstenaars en cultuurliefhebbers het initiatief om Vooruit nieuw leven in te blazen als kunstencentrum. Het gebouw werd beschermd en stap voor stap gerestaureerd. In 2021 werd het kunstencentrum omgedoopt tot VIERNULVIER; het gebouw zelf heet nog steeds Vooruit.
Als je het wilt zien
Vooruit ligt aan de Sint-Pietersnieuwstraat, ongeveer tien minuten lopen van de Korenmarkt, in de studentenwijk. Het café is meestal elke dag open, van laat in de ochtend tot laat in de nacht, en je kunt gewoon binnenlopen. Voor concerten en voorstellingen koop je een ticket; die zijn vaak snel uitverkocht.
Af en toe zijn er rondleidingen door het gebouw, die je achter de schermen van de zalen brengen.
Meer in Gent
Sint-BaafskathedraalGebouwd van de 13e tot de 16e eeuw, met een toren van 89 m. Binnen hangt de Aanbidding van het Lam Gods (1432) van de gebroeders Van Eyck, een van de beroemdste en meest gestolen schilderijen ter wereld. Het paneel van de Rechtvaardige Rechters, gestolen in 1934, is nooit teruggevonden.
BelfortDe stadstoren van 91 m, begonnen in 1313. Gent bewaarde hier zijn privilegies, en wachters keken uit naar brand en vijanden. Bovenop houdt een vergulde draak de wacht. Samen met de Lakenhalle ernaast staat het op de Werelderfgoedlijst van UNESCO.
GravensteenDe burcht van de graven van Vlaanderen, in 1180 gebouwd door Filips van de Elzas. Later was het een rechtbank, een gevangenis en zelfs een katoenspinnerij, en rond 1900 kreeg het zijn kantelen terug. In 1949 bezetten studenten het, uit protest tegen de stijgende bierprijs.
Graslei en KorenleiDe middeleeuwse haven van Gent, aan beide oevers van de Leie. Schippers losten hier graan en de gilden bouwden hun huizen langs de kade. Het Koornstapelhuis, het grijze romaanse graanpakhuis van rond 1200, is een van de oudste huizen van de stad.
Sint-MichielsbrugGebouwd aan het begin van de 20e eeuw, net voor de Wereldtentoonstelling van 1913. Kijk naar het oosten en je ziet de drie torens van Gent op een rij: Sint-Niklaas, het Belfort en Sint-Baafs. Achter je staat de Sint-Michielskerk, waarvan de toren nooit af raakte.
Sint-NiklaaskerkDe kerk van de kooplieden, uit de 13e eeuw, in blauwgrijze Doornikse steen: Scheldegotiek. De toren staat midden op het dak en diende ook als uitkijk, lang voor het Belfort er stond. Nu zijn er ook concerten en tentoonstellingen.
StadhuisEen stadhuis in twee stijlen: weelderige laatgotiek aan de Hoogpoort, sobere renaissance aan de Botermarkt. Geldgebrek en de godsdienstoorlogen legden de bouw telkens stil. De Pacificatie van Gent, een vrede tussen de provincies van de Nederlanden, werd hier in 1576 getekend.
VrijdagmarktHet plein van markten, feesten en opstanden, waar de graven van Vlaanderen werden ingehuldigd. In het midden wijst Jacob van Artevelde, de brouwer die Gent in 1338 leidde, de weg. Aan de overkant staat Ons Huis, het grote huis van de socialistische arbeidersbeweging.
Groot VleeshuisDe overdekte vleeshal van de beenhouwers, gebouwd van 1406 tot 1419. Onder de indrukwekkende houten kap hangen nog altijd hammen te drogen. Nu kun je er Oost-Vlaamse streekproducten kopen en proeven.
GraffitistraatHet Werregarenstraatje: sinds de jaren negentig mag hier iedereen legaal spuiten. De muren krijgen bijna elke week een verse laag verf, zodat geen bezoek op het vorige lijkt.
KouterGents deftigste plein, ooit een veld en een plaats voor optochten en schuttersfeesten. Sinds de 18e eeuw is hier elke zondag een bloemenmarkt, met een fanfare in de muziekkoepel. Het blauwe kioskje schenkt er een drankje bij.
Sint-PietersabdijDe abdij op de Blandijnberg werd in de 7e eeuw gesticht, volgens het verhaal door Sint-Amandus, en groeide uit tot een van de rijkste van Vlaanderen. De barokke kerk met koepel (1629-1720) is van Pieter Huyssens. De Fransen hieven de abdij in 1796 op; nu is ze een tentoonstellingshal, met achter haar muren een abdijtuin met wijnranken en ruïnes.
Gent ZuidTot 1928 stond hier het Zuidstation, Gents eerste treinstation. Tegenwoordig is het het knooppunt van De Lijn: de meeste stadsbussen beginnen en eindigen hier, en de trams komen er langs op weg naar het centrum en Sint-Pieters.
BlaarmeersenGents sport- en recreatiepark, bij de Watersportbaan. Op hete dagen zit het strand aan de zwemvijver vol, en joggers lopen hun rondjes rond de 2,3 km lange roeibaan. Er zijn ook een camping, een atletiekpiste en beachvolleybal.
MammelokkerKijk boven de deur van dit huisje tegen de Lakenhalle: een jonge vrouw die een oude man de borst geeft. Het is de Romeinse legende van Pero, die haar vader Cimon zoogde toen hij in de gevangenis werd uitgehongerd. Toen dat uitkwam, werd hij vrijgelaten. De cipiers van de stadsgevangenis, die van 1742 tot 1902 in de kelders van de Lakenhalle zat, woonden hier. Mammelokker is Gents dialect voor borstzuiger. Het reliëf dateert van 1741, in 1962 opnieuw gehouwen door Jan Anteunis.
Karel SabbebergGents enige berg, zo’n 30 meter hoog en door mensenhand gemaakt. Tot 2003 skiede Gent hier op borstelmatten. In 2019 werd hij genoemd naar de ultraloper Karel Sabbe, die er duizenden keren op en af liep tijdens zijn training. Sinds 2009 kijkt een uitkijktoren bovenop uit over de stad.
NeuzekesPaarse kegelvormige snoepjes met een vloeibaar frambozenhart, verkocht vanaf karretjes op de Groentenmarkt.
De tramsDe witte en gele trams van De Lijn, die met hun bel door de smalle straten van de oude stad rinkelen.
De Gentse FeestenTien dagen elke juli waarin de hele oude stad een van de grootste straatfestivals van Europa wordt.
De fietsstadSinds 2017 kunnen auto’s niet meer dwars door het centrum rijden, en hebben fietsen de straten overgenomen.