Utrecht › Over de stad
Dit is Utrecht
Utrecht ligt in het midden van Nederland, waar de Romeinen ooit de Rijn bewaakten. Duizend jaar lang was het de zetel van de bisschoppen die het christendom naar het noorden brachten, en de oude stad draait nog altijd rond de Domtoren, de hoogste kerktoren van het land. De middeleeuwse grachten liggen laag tussen werven met kelders onder de straat, en vandaag is het een drukke universiteitsstad waar de meeste mensen zich met de fiets verplaatsen.
Photo: Michielverbeek, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons
_vanaf_de_Oudegracht_230_ongeveer_foto5_2015-11-01_08.56.jpg){kind=link}
Utrecht in één oogopslag
- Land
- Nederland
- Provincie
- Utrecht, waarvan het de hoofdstad is
- Inwoners
- Ongeveer 370.000 inwoners (stad)
- Rivieren
- De Kromme Rijn en de Vecht, verbonden door de grachten van de oude stad
- Gesticht
- Als Romeins fort aan de Rijn, rond 47 n.Chr.
- Universiteit
- Universiteit Utrecht, gesticht in 1636
- Werelderfgoed
- Het Rietveld Schröderhuis (2000) en het Romeinse fort onder het Domplein, onderdeel van de Neder-Germaanse Limes (2021)
- Bijnaam
- De Domstad
Bekend om
- De Domtoren, 112 meter hoog, los van zijn kerk
- De Oudegracht, met haar werfkelders en terrassen aan het water
- De Unie van Utrecht van 1579 en de Vrede van Utrecht van 1713
- Nijntje, het konijn dat Dick Bruna hier tekende
- De Rood-blauwe stoel en het Rietveld Schröderhuis van Gerrit Rietveld
- De grootste fietsenstalling ter wereld, onder het station
De stad
Utrechts oude stad is een ovaal omringd door de oude stadsgracht, de Singel, en van zuid naar noord doorsneden door de Oudegracht. De Domtoren en het Domplein liggen in het hart, met de vier kerken die bisschop Bernold in een kruis rond de kathedraal plaatste: de Pieterskerk, de Janskerk en twee die verdwenen zijn. De Nieuwegracht en de Kromme Nieuwegracht lopen door het rustiger, groene oosten, langs kanunnikenhuizen en het Paushuize.
Instant Utrecht brengt je rond dat hart: van de bloemenmarkt op het Janskerkhof langs de Drift en de Kromme Nieuwegracht, langs de Pieterskerk en het Paushuize, door het Domplein onder de toren, en langs de Vismarkt bij de Oudegracht en terug. Het land is vlak, en het spel ook.
Waar het ligt
Utrecht ligt in het midden van Nederland, zo’n 40 kilometer ten zuidoosten van Amsterdam, waar de oude loop van de Rijn, nu de Kromme Rijn, de Vecht ontmoet. Eromheen liggen de beboste zandrug van de Utrechtse Heuvelrug in het oosten, de veenweiden en plassen in het noorden en westen, en een ring van nieuwe woonwijken, waarvan Leidsche Rijn de grootste is.
Het station, Utrecht Centraal, is het drukste spoorwegknooppunt van het land, waar de lijnen uit alle richtingen samenkomen, en de fietsenstalling onder het stationsplein biedt plaats aan 12.500 fietsen. Het klimaat is zacht en vochtig, met koele zomers en winters die zelden lang vriezen.
Plekken en bezienswaardigheden
OudegrachtDe middeleeuwse gracht van Utrecht, met werven aan het water en oude kelders onder de straat, nu vol cafés.
JanskerkhofHet lommerrijke plein rond de Janskerk, met elke zaterdag een bloemenmarkt.
PieterskerkEen van de oudste kerken van Nederland, een romaanse kerk uit 1048 met een crypte onder het koor.
Museum SpeelklokEen museum van zelfspelende muziek, van speeldozen tot grote dansorgels, in de middeleeuwse Buurkerk.
AcademiegebouwHet hoofdgebouw van de Universiteit Utrecht aan het Domplein, waar in 1579 de Unie van Utrecht werd getekend.
PaushuizeHet huis aan de Kromme Nieuwegracht, gebouwd voor Adriaan van Utrecht, de enige Nederlandse paus.
Het centrum op een kaart
De straten, pleinen en waterwegen waar elke bezoeker van Utrecht terechtkomt. Wijs er een aan om hem op de kaart te vinden.
-
1
Dom Tower Domtoren gebouw
De hoogste kerktoren van het land, 112 meter, met 465 treden naar de top.
-
2
Domplein plein
Het plein waar tot 1674 het schip van de kathedraal stond, boven het Romeinse fort.
-
3
Dom Church Domkerk gebouw
Het koor en dwarsschip van de gotische kathedraal.
-
4
Pandhof park
De kloostertuin met middeleeuwse kruiden naast de Domkerk.
-
5
Oudegracht waterweg
De middeleeuwse gracht met zijn werfkelders en terrassen aan het water.
-
6
Vismarkt straat
De oude vismarkt langs de Oudegracht, onder de Domtoren.
-
7
Kromme Nieuwegracht waterweg
De rustige, kronkelende gracht langs de Pieterskerk en het Paushuize.
-
8
Janskerkhof plein
Het plein rond de Janskerk, met zijn bloemenmarkt op zaterdag.
-
9
Pieterskerk gebouw
De romaanse kerk uit 1048.
-
10
Paushuize gebouw
Het huis gebouwd voor de enige Nederlandse paus.
-
11
Academiegebouw gebouw
Het hoofdgebouw van de universiteit, waar de Unie van Utrecht werd ondertekend.
-
12
Museum Speelklok gebouw
Het museum van zelfspelende muziek in de Buurkerk.
-
13
Stadhuis gebouw
Het stadhuis aan de Oudegracht, een rij middeleeuwse huizen achter één voorgevel.
-
14
Museum Catharijneconvent gebouw
Het nationale museum voor christelijke kunst in een middeleeuws klooster.
-
15
Centraal Museum gebouw
Het oudste stadsmuseum van het land, met Rietveld en de Utrechtse caravaggisten.
Geschiedenis
Een Romeins fort en de eerste bisschoppen
Rond 47 n.Chr. bouwden de Romeinen hier een fort aan de Rijn, Traiectum, de doorwaadbare plaats, als onderdeel van de Limes, de grens van hun rijk. De resten liggen onder het Domplein.
In 695 kwam de Engelse monnik Willibrord de Friezen bekeren en maakte het oude fort zijn basis. Vanaf dat moment was Utrecht de zetel van de bisschoppen van het noorden, die ook machtige heren werden en over een eigen groot gebied heersten. De stad kreeg haar rechten in 1122 en werd rijk van de handel langs de Rijn.
Een stad van kerken
In de 11e eeuw bouwde bisschop Bernold vier kerken rond de kathedraal in de vorm van een kruis. In 1254 begon de bouw van een nieuwe, gotische kathedraal, en vanaf 1321 van haar toren, voltooid in 1382. Utrecht had zoveel kerken, kapellen en kloosters dat de skyline een woud van torenspitsen was.
In 1528 droeg de bisschop zijn wereldlijke macht over aan keizer Karel V, en de provincie Utrecht werd een van de Habsburgse Nederlanden. Adriaan van Utrecht, Karels oude leraar, werd in 1522 paus.
Unie en verdrag
In 1579 ondertekenden de noordelijke provincies de Unie van Utrecht in het kapittelhuis van de kathedraal, om zich tegen Spanje te verenigen. Het verbond werd de basis van de Republiek der Nederlanden, en de stad werd protestants. De universiteit volgde in 1636.
In 1674 blies een storm het schip van de kathedraal omver en liet de toren alleen achter. In 1713 kwamen de mogendheden van Europa hier bijeen om de Vrede van Utrecht te ondertekenen, die een einde maakte aan de Spaanse Successieoorlog.
Spoorwegknooppunt en universiteitsstad
In de 19e eeuw maakten de spoorwegen Utrecht tot het kruispunt van het land, en de stad groeide ver buiten haar gracht. In de jaren zeventig werd een deel van de Singel gedempt voor een snelweg; in 2020 werd het weer uitgegraven en met water gevuld.
In de 20e eeuw bouwde Gerrit Rietveld zijn Schröderhuis aan de rand van de stad en tekende Dick Bruna hier Nijntje. Tegenwoordig brengen de universiteit en de hogescholen tienduizenden studenten naar de stad.
Utrecht vandaag
Utrecht is een van de snelst groeiende steden van het land, een universiteits- en dienstenstad in het centrum van het spoornet. De meeste mensen gaan op de fiets, en de oude stad is voor de meeste auto’s afgesloten.
’s Avonds lopen de terrassen op de werven van de Oudegracht vol, op zaterdag verspreidt de bloemenmarkt zich over het Janskerkhof, en in zomernachten verlicht de wandeling Trajectum Lumen de bruggen, werven en kerkmuren van de oude stad.
Lees verder
- Gemeente Utrecht Het stadsbestuur
- Domtoren Tickets voor een rondleiding de toren op
- Centraal Museum Het stadsmuseum, met het Nijntje Museum
- Utrecht op Wikipedia Het encyclopedie-artikel